„Zaraza narodu polskiego”. Powołanie komisji do spraw likwidacji zakonów

Podziel się w social media!

Przeczytanie tego artykułu zajmie < 1 minutę
Autor: Łukasz Starowieyski
10 VII 1864

Władze carskie w ramach represji związanych z powstaniem postanowiły też rozwiązać sprawę zakonów. W opinii urzędników rosyjskich „w takiej postaci w jakiej po większej części działało ono w Polsce, było zarazą dla samego narodu polskiego: takie bowiem obłudne używanie religii dla widoków światowych jest i najniebezpieczniejszym źródłem moralnego zepsucia i upadku. Może ono skazić całe pokolenia, jak wpływ jezuitów dowiódł tego wyraźnie w Polsce”. Kwestię likwidacji zakonów poruszył w swoim raporcie z Królestwa Polskiego Mikołaja Milutin, który badał sytuację państwa jesienią na zlecenie cara. W czerwcu Aleksander II wydał decyzję o utworzeniu komisji specjalnej do spraw zakonnych. 4 lipca minister do spraw Królestwa, poufnie powiadomił namiestnika, że car nakazał niezwłoczną likwidację zakonów. 6 dni później Fiodor Berg powołał komisję. Na jej czele stanął Książę Włodzimierz Czerkasski, dyrektor główny komisji rządowej do spraw wewnętrznych. Sprawę trzymano w całkowitej tajemnicy. „Nie szczędzimy niczego, by otoczyć nasze plany najściślejszą tajemnicą. Szybka reforma klasztorna nie tylko ułatwi wykonanie, lecz wywrze również większe wrażenie na umysły” – pisał Milutin do Czerkasskiego. Komisja pracowała szybko, bo już 8 listopada car wydał ostateczny ukaz. „Podlegają niezwłocznemu zamknięciu wszystkie te klasztory Rzymsko-Katolickie w Królestwie Polskim, które brały jawny i udowodniony udział w buntowniczych działaniach przeciw ko Rządowi”, likwidacji miały też ulec klasztory ze zbyt małą liczbą mnichów. Nawet ten ukaz trzymano w tajemnicy. Odczytywano go dopiero w trakcie likwidacji poszczególnych domów zakonnych. W Warszawie do akcji likwidacyjnej doszło w nocy z 27 na 28 listopada. Zlikwidowano ich 7 : augustianów, bernardynów, dominikanów, kapucynów, karmelitów bosych, misjonarzy i trynitarzy. Właśnie 28 listopada ukaz został oficjalnie ogłoszony. W sumie zlikwidowano 110 ze 155 klasztorów męskich, 4 z 42 żeńskich. Kasacja zakonów doprowadziła do otwartego konfliktu ze Stolicą Apostolską, zakończonego ostatecznym zerwaniem stosunków dyplomatycznych.

Zobacz także

19 VII 1864

Był jednym z najbardziej poszukiwanych przez carskie władze powstańczych kapelanów. Szukający go żołnierze przeprowadzili ponad 20 rewizji klasztoru w Lądzie,…

19 VII 1864

To była czysta formalność. Audytoriat Polowy przesłał akt oskarżenia do Sądu Polowego ledwie jeden dzień wcześniej. „Posiadając już pewne wiadomości…

17 VII 1864

Już po raz trzeci aresztują carskie władze księdza Wiktora Bajkowskiego w czasie trwania zrywu. Pierwszy raz zatrzymują go 9 listopada,…