Wódz naczelny dwóch powstań. Umiera gen. Henryk Dembiński

Podziel się w social media!

Przeczytanie tego artykułu zajmie 2 min.
Autor: Łukasz Starowieyski
13 VI 1864

Gdy wybuchało powstanie styczniowe był już zbyt stary, by znów ruszyć do boju. Związany był też ze stronnictwem ks. Władysława Czartoryskiego, które początkowo było niechętne zrywowi. Ale mało kto z żyjących w tych czasach miał tak piękną kartę walk o „naszą i waszą wolność”. „Szlachcic popędliwy, kłótnik, chimeryk, bez wartości nie był. Posiadał rozum i uczucie. Rozum przejawiał się specyalnie w zdolnościach strategicznych, uczucie – w ukochaniu ojczyzny, ale w ukochaniu specyalnem, szlacheckim. Kochał Polskę nie dla osobistych widoków, czy korzyści, ale z obowiązku szlacheckiego nakazującego Polsce służyć i wszczepiającego to przekonanie, że zbawić ją, uratować, nie kto inny, jeno szlachcic powinien i może” – pisał o nim Zygmunt Miłkowski w „Sylwetach emigracyjnych”. Dembiński urodził się w 1791 r., gimnazjum ukończył w Krakowie, a wojskową Akademię Inżynieryjną w Wiedniu. Następnie wstąpił do armii Księstwa Warszawskiego. Uczestniczył w kampanii rosyjskiej Napoleona, walczył także pod Lipskiem, gdzie otrzymał Legię Honorową. W Królestwie Polskim został posłem na Sejm. Po wybuchu powstania był zwolennikiem detronizacji cara Mikołaja, organizował pułk lekkiej jazdy, później został dowódcą brygady kawalerii i korpusu. Ze swoim korpusem wykonał znakomity odwrót z Litwy, który był cytowany w podręcznikach sztuki wojennej. Zasłużył się też w bitwach pod miejscowością Dębe Wielkie i Kuflewem. Przez kilka dni w sierpniu 1831 r. był nawet dowódcą powstańczej armii. „Dembiński prawdopodobnie uwierzył, iż zdoła pokierować losami powstania. Wybujała ambicja i przesadna pewność siebie przesłoniły mu zdolność trzeźwej oceny sytuacji” – pisał jego biograf Bartłomiej Szyndler. Brał udział w obronie Warszawy, a 5 października z resztą wojska przekroczył granicę pruską. „Tak jak ze wstrętem wchodziłem w granice nieprzyjaznych Prus, tak dziś ze wstrętem piszę o tym” – notował w pamiętnikach. Pozostał na emigracji do końca życia, próbował organizować m.in. polski korpus w Hiszpanii, proponował swoje usługi Turcji, planował stanąć na czele Kurdów lub Czerkiesów walczących z Rosją. W 1848 r. wziął udział w powstaniu węgierskim. Krótko był nawet wodzem naczelnym. Pu upadku zrywu przebywał w Turcji. Służył w tamtejszej armii. W 1850 r. wrócił do Paryża. Pomagał m.in. w szkoleniu wojskowym Polaków. Zmarł w wieku 73 lat.

Zobacz także

22 VI 1864

To był największy powstańczy szpital w zaborze pruskim. „Jednocześnie mogło w nim przebywać ok. dwustu rannych i chorych, a jeśli…

21 VI 1864

„Ostatnie starcie zbrojne odnotowano na tym terenie 21 czerwca 1864 roku pod Ojcowem” – pisał Grzegorz Cwyl w artykule „II…

20 VI 1864

Faustyna Morzycka na patriotyzm została niejako skazana. Urodziła się w celi więzienia w Tambowie, w głębi Rosji, w drodze na…