„Przyszedł w chwili najtrudniejszej”. Romuald Traugutt zostaje dyktatorem powstania

Podziel się w social media!

Przeczytanie tego artykułu zajmie 1 minutę
17 X 1863

To jedna z kluczowych chwil powstania. Oddajmy głos świadkowi: „Z wojskową punktualnością o godzinie 10-ej wszedł Traugutt [...]. W krótkich, energicznych słowach wypowiedział obecnym członkom Rządu gorzką prawdę w sprawie ich działania. Wskazał im, na jak wielkie czynami swymi niebezpieczeństwo narazili sprawę powstania, nie tylko w samym kraju, ale i poza granicą [...]. Zakończył krótko, także po wojskowemu oświadczając, iż od tej chwili mogą zupełnie swobodnie rozporządzać swemi osobami, gdyż przestają być Rządem Narodowym, a on sam ster tego Rządu obejmuje. Milczenie, jakby makiem posiał [...]. Wszyscy trzej członkowie w milczeniu podaniem ręki pożegnali się i wyszli bez słowa protestu” – relacjonował Józef Janowski. On po krótkiej przerwie wracał do rządu w charakterze współpracownika nowego dyktatora. „W ten sposób Traugutt zupełnie spokojnie stanął na czele tych wszystkich, którzy nie opuścili jeszcze rąk zupełnie i poczuwali się do obowiązku dalszej pracy w organizacyi narodowej. Przyszedł w chwili najtrudniejszej, jakiej jeszcze nie było od początku powstania, i zaczął kierować sprawami powstania, jak mógł i umiał, z największem poświęceniem i zapałem” – pisał, nie kryjąc podziwu dla dyktatora, Nikołaj Berg, rosyjski dziennikarz i kronikarz powstania. Romuald Traugutt, emerytowany pułkownik carskiego wojska, dołączył do powstania dość późno. Po siedmiu bitwach, nie widząc szans na rozwój powstania na Białorusi, rozwiązał swój oddział, a sam przyjechał do Warszawy. Rząd Narodowy wysłał go z misją zagraniczną m.in. do Krakowa, Wiednia i Paryża. Ze stolicy Francji wyjechał pod koniec września. 10 października przyjechał do Warszawy już z precyzyjnym planem przejęcia władzy dyktatorskiej. Już dzień lub dwa po przyjeździe spotkał się z Janowskim. „W końcu tej rozmowy [...] generał powiadomił mię o zamiarze objęcia Rządu na swoje barki w formie dyktatorjalnej” – pisał. Władzę dyktatorską sprawował do kwietnia 1864 roku, gdy został aresztowany. Został skazany na karę śmierci, wyrok wykonano 5 sierpnia.

 

Na zdjęciu Romuald Traugutt, fot. polona.pl

Zobacz także

19 IV 1864

Po kolejnych przegranych przez oddziały powstańcze bitwach rosyjska pętla zaciskała się coraz mocniej wokół dowódcy II korpusu krakowskiego. Gen. Hauke…

18 IV 1864

Atak wojsk pruskich rozpoczął się o 2 w nocy. Dwie godziny później Prusacy rozpoczęli bombardowanie duńskich umocnionych pozycji. O 10…

17 IV 1864

„Czy organizację na Litwie rozwiązać, czy podtrzymać nadal takową?” - dramatycznie pytał „Rawicz” znany tylko pod pseudonimem członek litewskich władz…