„Nie ma Pana i chłopa są obywatele”. Odezwa gen. Józefa Hauke Bosaka

Podziel się w social media!

Przeczytanie tego artykułu zajmie < 1 minutę
Autor: Łukasz Starowieyski
16 I 1864

Nie tylko organizował gen. Józef Hauke Bosak wojsko powstańcze. Choć sam pochodził z arystokratycznej rodziny (był nawet powinowatym cara!), starał się też jak mógł rozszerzyć bazę społeczną zrywu. W tym przede wszystkim dotrzeć do chłopów. „Nie ma więc nazwy Pana i Chłopa. Jedyna nazwa dla wszystkich Obywatele – a chociaż jeden więcej, a drugi mniej zamożny, to jednak wszyscy bez wyjątku jesteśmy obywatelami kraju. Lecz ażebyś i ty Ludu temu nazwisku godnie odpowiedział, darował Ci Rząd Narodowy, w imieniu całego narodu ziemię, ojcowiznę Twoją, która Cię karmi, i uwolnił Cię na wieki od wszelkich danin i czynszów” – pisał w odezwie. Tydzień później rozkazał swoim oficerów zwracać się do podkomendnych per „obywatel”. Jak twierdził „za zniesieniem nazwy szlachcica, chłopa i mieszczanina zamkną się nareszcie bolesne wspomnienia, które się do tych nazwisk przywiązuje”. Potrafił też ostro wypowiedzieć się przeciw ziemiaństwu – jak w piśmie z 1 lutego. „ukryli się pod opiekę Moskwy, bliżej miast, w samych miastach lub opuścili kraj – tych nie możemy dosięgnąć … oni są zarażeni i nie do wyleczenia - że jest to gangrena naszego ciała - że to trzeba wyrżnąć (!!). Na dowód mych słów dostatecznem będzie nawet – obecne niektóre fakta. Czyż uwierzycie, że niektórzy z nikczemnych już prawie w ostatnich miesiącach powstania – pobrali czynsze!” Szlachtę krytykował też za kapitulancką postawę, „wszelkie kontrybucje z pośpiechem wypłacają, a adresy do Moskwy prawie sami redagują”. Jego wysiłki przynosiły pewien efekt. W województwach lubelskim i sandomierskim, w którym operowały jego oddziały, powstanie miało szerokie poparcie w masach. Ostatecznie jednak kres całemu powstaniu przyniosły nie tylko zwycięstwa rosyjskich żołnierzy i rozbijanie kolejnych powstańczych oddziałów, ale przede wszystkim ogłoszona przez cara 2 marca ustawa uwłaszczeniowa nadająca chłopom z Królestwa ziemię na własność.

Zobacz także

19 VII 1864

Był jednym z najbardziej poszukiwanych przez carskie władze powstańczych kapelanów. Szukający go żołnierze przeprowadzili ponad 20 rewizji klasztoru w Lądzie,…

19 VII 1864

To była czysta formalność. Audytoriat Polowy przesłał akt oskarżenia do Sądu Polowego ledwie jeden dzień wcześniej. „Posiadając już pewne wiadomości…

17 VII 1864

Już po raz trzeci aresztują carskie władze księdza Wiktora Bajkowskiego w czasie trwania zrywu. Pierwszy raz zatrzymują go 9 listopada,…